Wodór molekularny a mózg i układ nerwowy – udar, Parkinson, Alzheimer i pamięć

Neurologia zajmuje szczególne miejsce w historii badań nad wodorem molekularnym. Jedna z przełomowych publikacji o biologicznym działaniu H₂ ukazała się w „Nature Medicine” w 2007 roku i dotyczyła właśnie mózgu [1].

Ohsawa i współpracownicy wykorzystali model niedokrwienia i ponownego ukrwienia mózgu u szczurów. Wdychanie H₂ ograniczało stres oksydacyjny i rozległość uszkodzeń. Badania nie prowadzono na pacjentach, ale stało się ono impulsem do rozwoju całej dziedziny. Od tamtej pory wodór sprawdzano w kilku chorobach neurologicznych – z różnym skutkiem.

Najważniejsze w skrócie

• W udarze niedokrwiennym dysponujemy jednym małym badaniem randomizowanym z korzystnym wynikiem.
• W chorobie Parkinsona obiecujące badanie pilotażowe nie zostało potwierdzone w większej próbie; badanie z inhalacją również nie wykazało korzyści.
• W chorobie Alzheimera i łagodnych zaburzeniach poznawczych dane są wstępne: mała próba otwarta i efekt widoczny tylko w podgrupie.
• Nie ma dobrych badań nad wpływem wodoru na pamięć i koncentrację u zdrowych osób.
• Wodór nie zastępuje leczenia neurologicznego ani rehabilitacji.

Dlaczego H₂ bada się w neurologii?

Mózg zużywa dużo tlenu i zawiera wiele lipidów podatnych na utlenianie. Stres oksydacyjny, zaburzenia pracy mitochondriów i przewlekły stan zapalny uczestniczą w mechanizmach wielu chorób układu nerwowego – od udaru po choroby neurodegeneracyjne.

Cząsteczka H₂ jest bardzo mała i przenika przez barierę krew-mózg, co odróżnia ją od wielu większych antyoksydantów [9]. To jednak tylko warunek wstępny: obecność wodoru w tkance nie oznacza jeszcze efektu klinicznego. Mechanizmy opisujemy szerzej w artykule Wodór molekularny – jak działa na organizm?.

Udar mózgu

W udarze niedokrwiennym stres oksydacyjny narasta gwałtownie – już w pierwszych minutach i godzinach, a następnie po przywróceniu przepływu krwi.

W randomizowanym badaniu 50 pacjentów w ostrej fazie udaru niedokrwiennego o łagodnym i umiarkowanym nasileniu przez 7 dni otrzymywało standardowe leczenie dożylne albo inhalacje 3% wodoru dwa razy dziennie po godzinie. W grupie wodoru odnotowano korzystniejsze wyniki w rezonansie magnetycznym, w skali neurologicznej NIHSS i w ocenie sprawności. Nie zgłoszono istotnych działań niepożądanych [2].

To jedno, niewielkie badanie, prowadzone w warunkach szpitalnych. Nie daje podstaw do samodzielnego stosowania wodoru po udarze – o postępowaniu decydują neurolog i zespół rehabilitacyjny.

Choroba Parkinsona

Choroba Parkinsona to dobry przykład tego, dlaczego wstępne wyniki trzeba potwierdzać.

• Badanie pilotażowe z wodą wodorową. U 17 pacjentów pijących przez 48 tygodni 1 litr wody wodorowej dziennie wynik w skali UPDRS poprawił się, a w grupie placebo pogorszył [3].
• Badanie wieloośrodkowe. Ten sam zespół powtórzył próbę u 178 osób przez 72 tygodnie. Różnicy między wodą wodorową a placebo nie stwierdzono [4].
• Inhalacja. W pilotażowym, randomizowanym badaniu 20 pacjentów inhalowało wodór lub placebo przez 16 tygodni. Nie wykazano przewagi H₂ w ocenie klinicznej; nie odnotowano też działań niepożądanych związanych z inhalacją [5].

W innej pracy inhalacja wodoru u pacjentów z chorobą Parkinsona zwiększała wydalanie 8-OHdG, markera utleniania DNA. Autorzy rozważają, czy H₂ działa częściowo jako łagodny bodziec pobudzający własne mechanizmy obronne komórek [6].

Na dziś nie ma dowodów, że wodór spowalnia chorobę Parkinsona albo łagodzi jej objawy.

Choroba Alzheimera i łagodne zaburzenia poznawcze

Łagodne zaburzenia poznawcze (MCI)

W badaniu z placebo 73 osoby z MCI przez rok piły około 300 ml wody wodorowej dziennie albo placebo. W całej grupie nie wykazano przewagi H₂ w głównym wyniku. Różnicę sugerującą wpływ na funkcje poznawcze zaobserwowano jedynie w podgrupie nosicieli wariantu genu APOE4 [7].

Choroba Alzheimera

W otwartym badaniu pilotażowym 8 pacjentów z chorobą Alzheimera przez 6 miesięcy inhalowało 3% wodór dwa razy dziennie po godzinie. Wynik w skali ADAS-cog poprawił się średnio o 4,1 punktu, podczas gdy u osób nieleczonych pogorszył się o 2,6 punktu. Autorzy opisali też korzystne zmiany w obrazowaniu hipokampa [8].

Badanie było bardzo małe i nie miało placebo, dlatego jego wynik jest punktem wyjścia do dalszych prób, a nie dowodem skuteczności.

Pamięć i koncentracja u osób zdrowych

Wiele materiałów obiecuje, że inhalacje wodorem „poprawiają pamięć i koncentrację”. Takie twierdzenia opierają się na badaniach chorób neurologicznych i na modelach zwierzęcych – a nie na próbach u zdrowych dorosłych. Dobrze zaprojektowanych badań nad funkcjami poznawczymi osób zdrowych po prostu brakuje.

Pośrednio z tematem wiążą się badania nad nastrojem i odczuwanym zmęczeniem. Opisujemy je w artykułach o wodorze, stresie i nastroju oraz o wodorze i zmęczeniu.

Poziomy dowodów w jednym miejscu

Obszar	Rodzaj badania	Co zaobserwowano	Ograniczenia
Udar niedokrwienny [2]	randomizowane, 50 pacjentów, inhalacja 7 dni	lepsze wyniki obrazowe i neurologiczne	jedna mała próba, warunki szpitalne
Parkinson – pilotaż [3]	z placebo, 17 osób, woda wodorowa 48 tygodni	poprawa w skali UPDRS	bardzo mała grupa
Parkinson – wieloośrodkowe [4]	z placebo, 178 osób, 72 tygodnie	brak różnicy względem placebo	wynik negatywny
Parkinson – inhalacja [5]	z placebo, 20 osób, 16 tygodni	brak przewagi H₂	wynik negatywny, mała grupa
MCI [7]	z placebo, 73 osoby, rok	efekt tylko u nosicieli APOE4	analiza podgrupy
Alzheimer [8]	otwarte, 8 pacjentów, inhalacja 6 miesięcy	poprawa w ADAS-cog	brak placebo, bardzo mała grupa
Niedokrwienie mózgu [1]	szczury	mniejszy stres oksydacyjny i uszkodzenia	model zwierzęcy

Woda wodorowa czy inhalacja?

W badaniach neurologicznych stosowano obie formy. W udarze i chorobie Alzheimera była to inhalacja wodorem, w MCI i części prób w chorobie Parkinsona – woda z rozpuszczonym H₂. Nie ma podstaw, by wskazać jedną z nich jako skuteczniejszą.

Do inhalacji w domu służą generatory wodoru, a wodę nasyconą wodorem można przygotować w butelce wodorowej. Urządzenia H2 Clinic są przeznaczone do celów wellness i odnowy. Nie są wyrobami medycznymi i nie służą do leczenia chorób neurologicznych.

Co z tego wynika?

Mózg był pierwszym narządem, w którym pokazano biologiczne działanie H₂, a przeglądy literatury uznają ten kierunek za wart dalszych badań [9]. Jednocześnie historia badań w chorobie Parkinsona uczy ostrożności: wynik małej próby nie potwierdził się w dużej.

Wodór pozostaje więc tematem badań, a nie elementem leczenia. Osoby z chorobami neurologicznymi powinny każdą dodatkową metodę omówić z lekarzem prowadzącym.

Najczęstsze pytania

Czy wodór pomaga w chorobie Parkinsona?

Dotychczasowe badania tego nie potwierdzają. Korzystny wynik małego badania pilotażowego nie powtórzył się w większej, wieloośrodkowej próbie.

Czy inhalacje wodorem poprawiają pamięć?

U zdrowych osób tego nie badano. U osób z łagodnymi zaburzeniami poznawczymi efekt zaobserwowano tylko w podgrupie, a w chorobie Alzheimera – w bardzo małej próbie bez placebo.

Czy wodór można stosować po udarze?

W jednym badaniu szpitalnym inhalacje stosowano w ostrej fazie udaru pod nadzorem lekarzy. Po udarze o każdej dodatkowej metodzie decyduje neurolog.

Czy wodór przenika do mózgu?

Tak, cząsteczka H₂ przenika przez barierę krew-mózg. Sama obecność wodoru w tkance nie przesądza jednak o efekcie klinicznym.

Bibliografia

1. Ohsawa I, Ishikawa M, Takahashi K, et al. Hydrogen acts as a therapeutic antioxidant by selectively reducing cytotoxic oxygen radicals. Nat Med. 2007;13(6):688-694. doi:10.1038/nm1577 PubMed
2. Ono H, Nishijima Y, Ohta S, et al. Hydrogen Gas Inhalation Treatment in Acute Cerebral Infarction: A Randomized Controlled Clinical Study on Safety and Neuroprotection. J Stroke Cerebrovasc Dis. 2017;26(11):2587-2594. doi:10.1016/j.jstrokecerebrovasdis.2017.06.012 PubMed
3. Yoritaka A, Takanashi M, Hirayama M, Nakahara T, Ohta S, Hattori N. Pilot study of H₂ therapy in Parkinson’s disease: a randomized double-blind placebo-controlled trial. Mov Disord. 2013;28(6):836-839. doi:10.1002/mds.25375 PubMed
4. Yoritaka A, Ohtsuka C, Maeda T, et al. Randomized, double-blind, multicenter trial of hydrogen water for Parkinson’s disease. Mov Disord. 2018;33(9):1505-1507. doi:10.1002/mds.27472 PubMed
5. Yoritaka A, Kobayashi Y, Hayashi T, Saiki S, Hattori N. Randomized double-blind placebo-controlled trial of hydrogen inhalation for Parkinson’s disease: a pilot study. Neurol Sci. 2021;42(11):4767-4770. doi:10.1007/s10072-021-05489-4 PubMed
6. Hirayama M, Ito M, Minato T, Yoritaka A, LeBaron TW, Ohno K. Inhalation of hydrogen gas elevates urinary 8-hydroxy-2′-deoxyguanine in Parkinson’s disease. Med Gas Res. 2018;8(4):144-149. doi:10.4103/2045-9912.248264 DOI
7. Nishimaki K, Asada T, Ohsawa I, et al. Effects of Molecular Hydrogen Assessed by an Animal Model and a Randomized Clinical Study on Mild Cognitive Impairment. Curr Alzheimer Res. 2018;15(5):482-492. doi:10.2174/1567205014666171106145017 PMC
8. Ono H, Nishijima Y, Ohta S. Therapeutic Inhalation of Hydrogen Gas for Alzheimer’s Disease Patients and Subsequent Long-Term Follow-Up as a Disease-Modifying Treatment: An Open Label Pilot Study. Pharmaceuticals (Basel). 2023;16(3):434. doi:10.3390/ph16030434 PubMed
9. Ramanathan D, Huang L, Wilson T, Boling W. Molecular hydrogen therapy for neurological diseases: a review of current evidence. Med Gas Res. 2023;13(3):94-98. doi:10.4103/2045-9912.359677 PubMed

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.