Wodór molekularny a odporność – co wiemy, a czego nie?

„Wzmacnianie odporności” to jedna z najczęstszych obietnic w reklamach produktów związanych ze zdrowiem. Pojawia się także przy wodorze molekularnym (H₂). Tymczasem układ odpornościowy nie jest mięśniem, który wystarczy „wzmocnić” – to sieć komórek i sygnałów, która ma reagować odpowiednio mocno, ale nie za mocno.

Badania nad wodorem dotyczą właśnie tej drugiej strony: nadmiernej reakcji zapalnej i towarzyszącego jej stresu oksydacyjnego. Sprawdzamy, co już zaobserwowano w badaniach nad odpowiedzią zapalną i jak te wyniki mają się do odrębnego zagadnienia ochrony przed infekcjami.

Najważniejsze w skrócie

• U zdrowych dorosłych 4 tygodnie picia wody wodorowej zmieniały wybrane wskaźniki komórek odpornościowych i aktywność genów związanych z zapaleniem.
• U pacjentów z COVID-19 w badaniu otwartym zaobserwowano poprawę duszności, a u osób po chorobie w badaniu z placebo – poprawę sprawności.
• Badania u ludzi przyniosły obserwacje dotyczące wskaźników zapalnych; zapobieganie infekcjom, skracanie przeziębienia i „pobudzanie” limfocytów pozostają odrębnymi pytaniami badawczymi.
• Wodór nie zastępuje szczepień, leczenia infekcji ani podstaw: snu, ruchu i odżywiania.

Odporność a stan zapalny – krótko o podstawach

Kiedy organizm zwalcza infekcję, komórki odpornościowe wytwarzają cytokiny i reaktywne formy tlenu. To potrzebna, celowa reakcja. Kłopot pojawia się, gdy jest zbyt silna albo trwa zbyt długo – wtedy uszkadza własne tkanki. Tak dzieje się m.in. w ciężkich zapaleniach płuc.

Wodór jest badany jako czynnik, który mógłby łagodzić taką nadmierną reakcję [5]. To coś innego niż „wzmacnianie” odporności – i w pewnym sensie coś przeciwnego. Ogólne mechanizmy opisujemy w artykule o wodorze i stanie zapalnym.

Co pokazują badania z udziałem ludzi?

Zdrowi dorośli – komórki odpornościowe krwi

W randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu 38 zdrowych dorosłych przez 4 tygodnie piło 1,5 litra wody dziennie – wodorowej albo zwykłej [1].

W grupie wody wodorowej stwierdzono mniej apoptozy (zaprogramowanej śmierci) komórek jednojądrzastych krwi, niższy odsetek komórek CD14+ oraz słabszą aktywność genów związanych z odpowiedzią zapalną. Markery stresu oksydacyjnego w całej grupie się nie różniły.

Randomizowane, podwójnie zaślepione badanie zdrowych dorosłych dostarczyło obiecujących obserwacji dotyczących wskaźników laboratoryjnych. Jego zakres obejmował te wskaźniki, a nie częstość infekcji – tę warto uwzględnić w kolejnych badaniach.

COVID-19 – inhalacja wodoru z tlenem

W wieloośrodkowym badaniu otwartym 44 pacjentów z COVID-19 i dusznością inhalowało mieszaninę wodoru i tlenu, a 46 otrzymywało standardową tlenoterapię. W grupie mieszaniny częściej obserwowano poprawę nasilenia choroby i duszności [2].

To badanie otwarte u pacjentów z COVID-19, z nielosowym przydziałem do grup. Obserwowana poprawa jest obiecującym sygnałem do dalszej oceny skuteczności w badaniach randomizowanych i zaślepionych.

Po COVID-19 – rehabilitacja

W badaniu z placebo 50 osób po ostrej fazie COVID-19 inhalowało wodór dwa razy dziennie po 60 minut przez 14 dni. Dystans w 6-minutowym teście marszowym i parametry spirometryczne poprawiły się bardziej niż w grupie placebo [3]. Szczegóły opisujemy w artykule o wodorze i układzie oddechowym.

Co wiadomo z laboratorium?

W badaniach przedklinicznych wodór hamował tworzenie zewnątrzkomórkowych sieci neutrofilowych (NET) – struktur, którymi neutrofile unieruchamiają drobnoustroje, ale które w nadmiarze uszkadzają tkanki i sprzyjają zakrzepom [4].

W okresie pandemii pojawiły się też prace teoretyczne proponujące wodór jako terapię wspomagającą w COVID-19 [6]. Te prace teoretyczne przedstawiają hipotezy oparte na mechanizmach i wyznaczają możliwe kierunki ich klinicznej weryfikacji.

Wpływ wodoru na aktywność limfocytów T i B oraz fagocytów pozostaje pytaniem do weryfikacji w badaniach z udziałem ludzi; dotychczasowe obserwacje u zdrowych dorosłych dotyczą wybranych wskaźników komórkowych i zapalnych.

Poziomy dowodów w jednym miejscu

Obszar	Rodzaj badania	Co zaobserwowano	Etap i zakres badań
Komórki odpornościowe [1]	randomizowane, 38 zdrowych osób, 4 tygodnie	mniej apoptozy komórek krwi, słabsza aktywność genów zapalnych	ocena wskaźników laboratoryjnych, a nie częstości zachorowań
COVID-19 [2]	otwarte, 90 pacjentów	częstsza poprawa duszności i nasilenia choroby	badanie otwarte, nielosowy przydział do grup
Po COVID-19 [3]	z placebo, 50 osób, 14 dni	lepszy test marszowy i spirometria	wynik pojedynczej próby z placebo
Neutrofile [4]	komórki i zwierzęta	mniej sieci NET	etap przedkliniczny
Zapobieganie infekcjom	brak badań	skuteczność profilaktyczna pozostaje pytaniem badawczym	–

Woda wodorowa czy inhalacja?

U zdrowych dorosłych badano wodę z rozpuszczonym H₂ – o tym, jak powstaje i od czego zależy stężenie wodoru, piszemy osobno. W badaniach związanych z COVID-19 stosowano inhalację.

W domu wodę nasyconą wodorem można przygotować w butelce wodorowej, a do inhalacji służą generatory wodoru. Urządzenia H2 Clinic są przeznaczone do celów wellness i odnowy. Nie są wyrobami medycznymi i nie służą do zapobiegania infekcjom ani ich leczenia.

Co z tego wynika?

Wodór może wpływać na wybrane elementy odpowiedzi zapalnej – to pokazują zarówno badania laboratoryjne, jak i próba u zdrowych dorosłych. To obiecujący kierunek badań; ochrona przed infekcjami i szybszy powrót do zdrowia po zwykłym przeziębieniu pozostają odrębnymi pytaniami wymagającymi weryfikacji klinicznej.

O odporność najskuteczniej dbają rzeczy mało efektowne: sen, aktywność fizyczna, zbilansowana dieta, niepalenie i szczepienia zgodne z zaleceniami. Wodór można traktować co najwyżej jako dodatek do nich.

Najczęstsze pytania

Czy wodór wzmacnia odporność?

U zdrowych dorosłych w randomizowanym, podwójnie zaślepionym badaniu opisano wpływ na wybrane wskaźniki zapalne. To obiecujące obserwacje dotyczące regulacji odpowiedzi zapalnej; ich znaczenie dla częstości zachorowań pozostaje pytaniem do dalszych badań.

Czy woda wodorowa chroni przed przeziębieniem lub grypą?

Ochrona przed przeziębieniem lub grypą pozostaje pytaniem do badań klinicznych nad wodą wodorową. Przed grypą najskuteczniej chroni szczepienie.

Czy inhalacje wodorem pomagają przy COVID-19?

W jednym badaniu otwartym odnotowano poprawę duszności, a w badaniu z placebo – lepszą sprawność po chorobie. Te obiecujące obserwacje wyznaczają kierunek dalszych badań klinicznych. Leczenie COVID-19 prowadzi lekarz.

Czy wodór może osłabiać odporność?

Dotychczasowe obserwacje obejmują badania, w których nie zgłaszano zwiększonej podatności na infekcje. Bezpośrednia ocena tej podatności pozostaje zadaniem dla kolejnych badań. Osoby z zaburzeniami odporności powinny skonsultować się z lekarzem.

Bibliografia

1. Sim M, Kim CS, Shon WJ, Lee YK, Choi EY, Shin DM. Hydrogen-rich water reduces inflammatory responses and prevents apoptosis of peripheral blood cells in healthy adults: a randomized, double-blind, controlled trial. Sci Rep. 2020;10(1):12130. doi:10.1038/s41598-020-68930-2 PubMed
2. Guan WJ, Wei CH, Chen AL, et al. Hydrogen/oxygen mixed gas inhalation improves disease severity and dyspnea in patients with Coronavirus disease 2019 in a recent multicenter, open-label clinical trial. J Thorac Dis. 2020;12(6):3448-3452. doi:10.21037/jtd-2020-057 PubMed
3. Botek M, Krejčí J, Valenta M, et al. Molecular Hydrogen Positively Affects Physical and Respiratory Function in Acute Post-COVID-19 Patients: A New Perspective in Rehabilitation. Int J Environ Res Public Health. 2022;19(4):1992. doi:10.3390/ijerph19041992 PubMed
4. Shirakawa K, Kobayashi E, Ichihara G, et al. H2 Inhibits the Formation of Neutrophil Extracellular Traps. JACC Basic Transl Sci. 2022;7(2):146-161. doi:10.1016/j.jacbts.2021.11.005 PMC
5. Alwazeer D, Liu FF, Wu XY, LeBaron TW. Combating Oxidative Stress and Inflammation in COVID-19 by Molecular Hydrogen Therapy: Mechanisms and Perspectives. Oxid Med Cell Longev. 2021;2021:5513868. doi:10.1155/2021/5513868 PubMed
6. Yang F, Yue R, Luo X, Liu R. Hydrogen: A potential new adjuvant therapy for COVID-19 patients. Front Pharmacol. 2020;11:543718. doi:10.3389/fphar.2020.543718 Strona czasopisma

Artykuł ma charakter edukacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.